Extended Technique

Định nghĩa

Extended technique (kỹ thuật mở rộng) trong âm nhạc là một thuật ngữ dùng để mô tả các phương pháp và kỹ thuật không thông thường được sử dụng bởi các nhạc công để tạo ra âm thanh. Đây có thể bao gồm việc sử dụng các bộ phận của cơ thể, như hơi thở, lưỡi, môi, hoặc thậm chí cả cơ thể, cũng như việc sử dụng các vật dụng khác nhau để tạo ra những âm thanh đặc biệt. Extended technique thường được sử dụng trong âm nhạc đương đại, nhưng cũng có thể xuất hiện trong nhiều thể loại âm nhạc khác nhau. Mục đích chính của kỹ thuật này là nhằm mở rộng khả năng biểu đạt của nhạc cụ và tăng cường sự sáng tạo trong quá trình biểu diễn.

Thuật ngữ “extended technique” được sử dụng rộng rãi trong giới âm nhạc, đặc biệt là trong các tác phẩm của thế kỷ 20 và 21. Nó cho phép các nghệ sĩ vượt qua các giới hạn truyền thống của nhạc cụ, tạo ra những âm thanh mới mẻ và độc đáo. Các kỹ thuật mở rộng có thể bao gồm việc sử dụng các kỹ thuật đặc biệt như đánh đàn bằng dây đàn, thổi hơi vào các khe hở của nhạc cụ, hoặc sử dụng các vật dụng bên ngoài như đũa, que, hoặc các vật liệu khác để tạo ra âm thanh.

Lịch sử và nguồn gốc

Extended technique bắt đầu xuất hiện từ cuối thế kỷ 19, khi các nhà soạn nhạc và nhạc công bắt đầu tìm kiếm cách thức mới để mở rộng phạm vi biểu đạt của nhạc cụ. Tuy nhiên, nó thực sự phát triển mạnh mẽ trong nửa sau của thế kỷ 20, khi các nhà soạn nhạc như John Cage, Karlheinz Stockhausen, và Iannis Xenakis đã sử dụng các kỹ thuật mở rộng trong các tác phẩm của họ. Những người tiên phong này đã khám phá ra rằng, bằng cách sử dụng các phương pháp không thông thường, họ có thể tạo ra những âm thanh mới mẻ và độc đáo, đồng thời mở rộng khả năng biểu đạt của nhạc cụ.

Một trong những ví dụ nổi tiếng về việc sử dụng extended technique là trong tác phẩm “Piano Concerto for Prepared Piano and Orchestra” của John Cage. Trong tác phẩm này, Cage đã sử dụng các vật dụng như đinh vít, kẹp giấy, và các vật liệu khác để đặt lên dây đàn piano, tạo ra những âm thanh mới lạ và độc đáo. Điều này đã mở ra một hướng đi mới cho các nhà soạn nhạc và nhạc công, khuyến khích họ thử nghiệm và sáng tạo với các kỹ thuật mở rộng.

Bên cạnh đó, các nhạc công như Heinz Holliger (sáo), Maurizio Pollini (piano), và Pierre Boulez (đàn organ) cũng đã đóng góp đáng kể vào việc phát triển và phổ biến các kỹ thuật mở rộng. Họ đã sử dụng các phương pháp sáng tạo để tạo ra những âm thanh mới, đồng thời thúc đẩy sự phát triển của âm nhạc đương đại.

Đặc điểm và tính chất

Extended technique có một số đặc điểm và tính chất nổi bật. Trước hết, nó đòi hỏi sự sáng tạo và dũng cảm từ phía nhạc công. Để sử dụng các kỹ thuật mở rộng, nhạc công cần phải sẵn lòng thử nghiệm và chấp nhận rủi ro, vì những phương pháp này có thể dẫn đến những kết quả không mong đợi. Ngoài ra, kỹ thuật mở rộng cũng đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về nhạc cụ và khả năng điều khiển nó ở mức độ tinh tế.

Thứ hai, extended technique có thể tạo ra một loạt các âm thanh đa dạng, từ những âm thanh nhẹ nhàng, êm dịu đến những âm thanh mạnh mẽ, dữ dội. Điều này cho phép nhạc công mở rộng phạm vi biểu đạt của nhạc cụ, tạo ra những trải nghiệm âm thanh phong phú và đa dạng cho người nghe. Ví dụ, trong sáo, việc sử dụng kỹ thuật overblowing (thổi hơi mạnh hơn) có thể tạo ra những âm thanh cao và sắc nét, trong khi việc sử dụng kỹ thuật key clicking (gõ vào các phím đàn) có thể tạo ra những âm thanh khô khốc và giòn giã.

Thứ ba, extended technique thường đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhạc công và nhà soạn nhạc. Nhà soạn nhạc cần phải hiểu rõ về khả năng của nhạc cụ và cách sử dụng các kỹ thuật mở rộng để tạo ra những âm thanh mong muốn. Ngược lại, nhạc công cần phải nắm vững các kỹ thuật này và có khả năng thực hiện chúng một cách chính xác. Sự phối hợp này đòi hỏi sự giao tiếp và hiểu biết lẫn nhau, tạo ra một mối quan hệ chặt chẽ giữa nhà soạn nhạc và nhạc công.

Phân loại

Extended technique có thể được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau, bao gồm loại nhạc cụ, phương pháp sử dụng, và mục đích tạo ra âm thanh. Dưới đây là một số loại chính của extended technique:

• Kỹ thuật cho sáo: Bao gồm việc sử dụng kỹ thuật overblowing, multiphonics (tạo ra nhiều âm cùng lúc), key clicking, và circular breathing (thổi hơi liên tục).
• Kỹ thuật cho đàn piano: Bao gồm việc sử dụng prepared piano (đàn piano được chuẩn bị bằng cách đặt các vật dụng lên dây đàn), strumming (vuốt dây đàn), và plucking (bắt dây đàn).
• Kỹ thuật cho đàn violin: Bao gồm việc sử dụng kỹ thuật col legno (đánh đàn bằng cán vĩ cầm), harmonics (âm bậc cao), và pizzicato (bắt dây đàn).
• Kỹ thuật cho giọng hát: Bao gồm việc sử dụng kỹ thuật overtone singing (hát tạo ra âm bậc cao), multiphonics (tạo ra nhiều âm cùng lúc), và extended vocal techniques (kỹ thuật giọng hát mở rộng).

Cơ chế hoạt động

Tùy thuộc vào loại nhạc cụ và kỹ thuật cụ thể, cơ chế hoạt động của extended technique có thể khác nhau. Tuy nhiên, hầu hết các kỹ thuật mở rộng đều dựa trên nguyên lý cơ bản là sử dụng các phương pháp không thông thường để tạo ra âm thanh. Dưới đây là một số ví dụ về cơ chế hoạt động của các kỹ thuật mở rộng:

Với sáo, kỹ thuật overblowing (thổi hơi mạnh hơn) làm rung động các phần khác nhau của cột không khí trong ống sáo, tạo ra những âm thanh cao và sắc nét. Kỹ thuật multiphonics (tạo ra nhiều âm cùng lúc) sử dụng các kỹ thuật đặc biệt để tạo ra nhiều âm thanh cùng một lúc, tạo ra những âm thanh phức tạp và đa dạng. Kỹ thuật key clicking (gõ vào các phím đàn) tạo ra những âm thanh khô khốc và giòn giã bằng cách gõ vào các phím đàn.

Với đàn piano, kỹ thuật prepared piano (đàn piano được chuẩn bị) sử dụng các vật dụng như đinh vít, kẹp giấy, và các vật liệu khác để đặt lên dây đàn, tạo ra những âm thanh mới lạ và độc đáo. Kỹ thuật strumming (vuốt dây đàn) sử dụng các ngón tay hoặc một vật dụng khác để vuốt qua các dây đàn, tạo ra những âm thanh đầy đặn và phong phú. Kỹ thuật plucking (bắt dây đàn) sử dụng các ngón tay hoặc một vật dụng khác để bắt từng dây đàn, tạo ra những âm thanh riêng lẻ và chi tiết.

Với đàn violin, kỹ thuật col legno (đánh đàn bằng cán vĩ cầm) sử dụng cán vĩ cầm để đánh vào dây đàn, tạo ra những âm thanh khô khốc và giòn giã. Kỹ thuật harmonics (âm bậc cao) sử dụng các vị trí đặc biệt trên cần đàn để tạo ra những âm thanh cao và trong trẻo. Kỹ thuật pizzicato (bắt dây đàn) sử dụng các ngón tay để bắt từng dây đàn, tạo ra những âm thanh riêng lẻ và chi tiết.

Ứng dụng thực tế

Extended technique được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực âm nhạc, từ âm nhạc cổ điển đến đương đại, từ nhạc điện tử đến nhạc dân gian. Dưới đây là một số ví dụ về cách sử dụng extended technique trong thực tế:

Trong âm nhạc cổ điển, extended technique được sử dụng để tạo ra những âm thanh mới mẻ và độc đáo, giúp mở rộng khả năng biểu đạt của nhạc cụ. Ví dụ, trong tác phẩm “Piano Concerto for Prepared Piano and Orchestra” của John Cage, kỹ thuật prepared piano (đàn piano được chuẩn bị) được sử dụng để tạo ra những âm thanh mới lạ và độc đáo, mang lại trải nghiệm âm thanh phong phú và đa dạng cho người nghe.

Trong âm nhạc đương đại, extended technique được sử dụng rộng rãi để tạo ra những âm thanh mới mẻ và độc đáo, giúp nâng cao sự sáng tạo và biểu đạt. Ví dụ, trong tác phẩm “Kontakte” của Karlheinz Stockhausen, kỹ thuật extended vocal (giọng hát mở rộng) được sử dụng để tạo ra những âm thanh phức tạp và đa dạng, giúp nâng cao sự biểu đạt của giọng hát.

Trong nhạc điện tử, extended technique được sử dụng để tạo ra những âm thanh mới mẻ và độc đáo, giúp mở rộng khả năng sáng tạo của nhạc công. Ví dụ, trong tác phẩm “Different Trains” của Steve Reich, kỹ thuật sampling (lấy mẫu âm thanh) được sử dụng để tạo ra những âm thanh mới mẻ và độc đáo, giúp nâng cao sự sáng tạo và biểu đạt của tác phẩm.

Trong nhạc dân gian, extended technique được sử dụng để tạo ra những âm thanh mới mẻ và độc đáo, giúp nâng cao sự biểu đạt và truyền tải văn hóa. Ví dụ, trong nhạc dân gian của các nước Đông Nam Á, kỹ thuật sử dụng các vật dụng bên ngoài như đũa, que, hoặc các vật liệu khác để tạo ra âm thanh được sử dụng rộng rãi, giúp nâng cao sự biểu đạt và truyền tải văn hóa.

Ưu điểm và hạn chế

Extended technique có một số ưu điểm và hạn chế đáng chú ý. Về mặt ưu điểm, kỹ thuật mở rộng giúp mở rộng khả năng biểu đạt của nhạc cụ, tạo ra những âm thanh mới mẻ và độc đáo, đồng thời nâng cao sự sáng tạo và biểu đạt. Nó cũng giúp nâng cao sự giao tiếp và hiểu biết lẫn nhau giữa nhà soạn nhạc và nhạc công, tạo ra một mối quan hệ chặt chẽ và hiệu quả.

Tuy nhiên, kỹ thuật mở rộng cũng có một số hạn chế. Đầu tiên, nó đòi hỏi sự sáng tạo và dũng cảm từ phía nhạc công, vì những phương pháp này có thể dẫn đến những kết quả không mong đợi. Thứ hai, kỹ thuật mở rộng có thể gây khó khăn cho việc biểu diễn, đặc biệt là đối với những nhạc công chưa quen thuộc với các phương pháp này. Thứ ba, kỹ thuật mở rộng có thể gây hư hỏng cho nhạc cụ, đặc biệt là nếu không được sử dụng đúng cách. Vì vậy, việc sử dụng kỹ thuật mở rộng cần được cân nhắc kỹ lưỡng và thực hiện một cách cẩn thận.

Lưu ý quan trọng

Khi sử dụng extended technique, có một số lưu ý quan trọng cần nhớ. Trước hết, việc sử dụng kỹ thuật mở rộng cần được thực hiện một cách cẩn thận và có trách nhiệm, tránh gây hư hỏng cho nhạc cụ. Thứ hai, việc sử dụng kỹ thuật mở rộng cần được thực hiện một cách chính xác, tránh gây sai lệch trong quá trình biểu diễn. Thứ ba, việc sử dụng kỹ thuật mở rộng cần được thực hiện một cách sáng tạo, tránh sao chép một cách máy móc. Cuối cùng, việc sử dụng kỹ thuật mở rộng cần được thực hiện một cách an toàn, tránh gây thương tích cho bản thân và người xung quanh.